Kampala tetugenda kumutikka ku ttipa tumutwale - Museveni
Ekibuga Kampala kiri mu Ssemateeka ng’ekibuga kya Uganda ekikulu. Kiri mu Buganda naye nga kijja kufugibwa butereevu Gavumenti eya wakati.
Ab’e Mmengo bennyini be baasaba okuzzaawo munisipaali y’e Mmengo esalibwe ku kibuga Kampala. Era ne kikaanyizibwako munisipali y’e Mmengo bw’enaasalibwa ku Kampala, wabeewo ekitundu ekirala ekinaaziba ekituli ekyo. Kati bwe tuba nga twakkiriziganya ku nsonga eno, olwo obuzibu buli ludda wa?
Twakkaanya nti Kampala bw’anaggyibwako ekitundu okuzzaawo munisipaali y’e Mmengo, ajja kuliyirirwa n’ekitundu ekirala. Sirowooza nti waliwo obuzibu bwonna. Ate kye mulina okumanya nti tewali agenda kutikka Kampala ku ttipa amusengule mu Buganda amutwale mu kitundu kya Uganda ekirala. Agenda kubeera wansi wa Gavumenti eya wakati nga bwe kiri mu Ssemateeka.
Mpulira nti omulimu gwa bannamawulire kumanyisa, kusomesa na kusanyusa bantu. Nsaba abantu mubasomese baleme kuwubisibwa bantu nga (omumyuka owookubiri owa Katikkiro wa Buganda era Minisita avunaanyizibwa ku by’ennono , embiri amasiro n’obulambuzi, Haji Yusuf Nsubuga Nsambu). Kyennyamiza nnyo.
Nneewuunya Nsambu okuvumirira ekya Kampala okubeera ekibuga ekikulu ekya Uganda n’okubeera wansi wa Gavumenti eya wakati. Takimanyi nti Abazungu okulondawo Kampala okubeera ekibuga ekikulu, baawa nnyo Buganda enkizo okuva ku bitundu bya Uganda ebirala? Balina akatale mwebasobola okutunda ebirime byabwe n’ebintu ebirala eby’ettunzi. Nze ndowooza singa Kampala yali mu ssaza ly’e Nyabushozi oba okumpi n’ewange e Rwakitura, nandimufudde katale kubanga ewaffe liita y’amata egula 100/- oba 200/- naye e Kampala bang’amba nti egula 1,000/-.
Bannayuganda bonna n’abantu abali mu Kampala kati abawerera ddala obukadde busatu tebalima , tebalunda kyokka balya era banywa. Ekyo kitegeeza nti abantu b’omu Buganda abaliraanyeewo guno bandigufudde mugano okutundayo ebyabwe.
Abantu nga Nsambu mu kifo ky’okutemya ku bantu okukozesa omukisa ogwo ne babakumamu bukumi muliro ndowooza be balabe ba Buganda abasooka.
Ku ky’okugamba nti olukiiko olufuzi olwa NRM lusobola lutya okuggyawo okunsusulamu abaneesimbawo ku kaada ya NRM nga bayita mu bukiiko ne lusalawo bansunsulwe butereevu bannamuvumenti bonna n’abantu okulekera awo okulonda Lord Mayor wa Kampala ne bameeya b’omu Kampala abalala wabula balondebwe bakansala bokka nga bwe biri mu bbago, sibimanyi bulungi naye kansabe minisita avunaanyizibwa ku nsonga z’Obwapulezidenti, Beatrice Wabudeya annyonnyole.
Wadde olukiiko olufuzi olwa NRM lwasazeewo abaneesimbawo bansusulwe butereevu, kino tekinnaba kukakasibwa lukiiko ttabamiruka. Yalabudde nti ebya NRM bireme kutabiikirizibwa mu bya Kampala. Wano Pulezidenti we yamuliiridde ekimuli n’atandikira we yabadde akomye nti :
Ndowooza bagamba nti ate oba tuzudde nti okunsusulamu nga tukozesa obukiiko kulimu emivuyo, ate lwaki twagala Meeya wa Kampala alondebwe bukiiko mu kifo ky’abalonzi bonna. Bino bikyali birowoozo era tukyebuuza abantu kye baagala kye tujja okukolerako.
Mu Ssemateeka wa 1962, okulonda kwalimu obuzibu. Buli kibiina ky’alina akasanduuke akaakyo. Tewaaliwo nsalo za nkalakkalira ez’okusalamu ebitundu ebikiirirwamu ababaka mu Paalmenti. Eky’okulabirako disitulikiti ya Ankole yali nnene nnyo ng’ekitundu kya Kabagole kiri mu mayiro 90 okuva e Mbarara. Bwe bamala okulonda, obusanduuke babutwala ku kitebe eyo gye busumululirwa obululu ne bubalibwa era ng’oluusi kitwala ennaku ssatu.
Ffe bwe twajja ne tugamba nedda akasanduuke kajja kubeera kamu ak’abeesimbyewo bonna. Era n’akalulu kajja kubeera kamu. Essaza ky’ekitundu ekijja okukiikirirwa. Kyokka essaza eddene nga Bukoto eryalimu abantu nga 360,000, lisobola okukiikirirwa ababaka nga bana naye nga tewali kulyebula mu magombolola. Kati ate tugenze wala.
Mu Ssemateeka wa 1962, awaakubirwa obululu baazimbang’awo akasiisira alonda ne yeekweka eyo nga temumanyi by’akolerayo. Naye kati akikolera mu lujjudde wadde aba yeesudde akabanga nga tetumanyi gw’alonda. Bw’agezaako okuvuubiikamu obululu obusukka mu kamu tumulengera ate abeesimbyewo bonna bali ku kalulu kamu. Okulonda oluggwa ku ssawa 11.00 ng’obululu bubalirwawo mu maaso g’ababaka b’abeesimbyewo era nga bulangirirwawo.
Kati abalala we babadde babbira naddala ab’oludda oluvuganya mu Kampala ne mu bukiikakkono bwa Uganda, kwe kwewandiisa emirundi egisukka mu gumu. Naye ekyo nakyo tukisalidde amagezi. Eyeewandiisa ng’omulonzi tajja kukomanga kukubwa kafaananyi kokka naye ajja kuggyibwako kalonda mungi amukwatako. Bw’anaagezang’ako okwewandiisa ogwookubiri, nga kompyuta emwekengera nga tumugwamu.
Ebya kkooti ey’oku ntikko okulagira okwongera okugogola okulonda sibimanyi naye Minisita Wabudeya ajja kubuuza Minisita w’Ebyamateeka Dr. Khiddu Makubuya amubuulire w’atuuse akomewo ababuulire.
Ebyo Pulezidenti Museveni yabyogeredde mu lukung’aana lwa bannamawulire e Nakasero.
Abaali mu nteeseganya
Enteeseganya ku Kampala ne Mmengo zaali mu maka g’Obwapulezidenti e Masaka mu 1995. Zaakulemberwamu Pulezidenti Museveni. Abalala waaliyo ayali omumyuka wa Pulezidenti, Specioza Kazibwe, omumyuka wa Ssentebe wa NRM Alhaji Moses Kigongo, eyali Katikkiro wa Uganda, Kintu Musoke, eyali Minisita wa Gavumenti ezeebitundu Bidandi Ssali n’eyali omubaka w’essaza ly’e Mawogola Sam Kuteesa.
Okuva e Mmengo waaliyo:
Eyali Katikkiro Joseph Mulwannyamuli Ssemwogerere, eyali omulamuzi John Katende, eyali omumyuka asooka owa Katikkiro era eyali Ssaabalangira Besweri Mulondo. Enteeseganya zino zaddamu mu 2005 nga mwalimu Mulwannyamuli, Katende, Apollo Makubuya, Peter Mayiga, John Kintu Wasajja n’Omutaka Ndugwa Grace Ssemakula n’eyali Ssentebe w’Abataka.
Bwojja nti kutippa agyako,
taata Natasha lwaki otufeera?
